سکسیونر قابل قطع زیر بار چیست؟ چه زمانی باید از Load Break Switch استفاده کرد؟

در شبکه‌های برق فشار متوسط، همیشه یک سؤال مهم در زمان طراحی یا بهره‌برداری مطرح می‌شود:
برای قطع و وصل مدار، از چه تجهیزی باید استفاده کرد؟
در یک‌سو سکسیونر قرار دارد که ساده و ایمن است اما توان قطع جریان زیر بار را ندارد؛ در سوی دیگر دژنکتور است که پیشرفته و گران‌قیمت محسوب می‌شود. میان این دو، تجهیزی قرار گرفته که دقیقاً برای پر کردن همین فاصله طراحی شده است: سکسیونر قابل قطع زیر بار یا Load Break Switch (LBS).
در این مقاله بررسی می‌کنیم LBS چیست، چگونه کار می‌کند، چه تفاوتی با سایر تجهیزات دارد و مهم‌تر از همه، چه زمانی استفاده از آن انتخاب درستی است.

سکسیونر قابل قطع زیر بار (LBS) چیست؟

سکسیونر قابل قطع زیر بار تجهیزی در شبکه برق فشار متوسط است که امکان قطع و وصل جریان نامی مدار در شرایط بار را فراهم می‌کند، اما برخلاف دژنکتور، برای قطع جریان‌های بسیار بزرگ ناشی از اتصال کوتاه طراحی نشده است.
به‌بیان ساده:
LBS ترکیبی از قابلیت ایزوله‌سازی سکسیونر و توان قطع جریان بار است.
به همین دلیل، در بسیاری از پروژه‌ها به‌عنوان راه‌حل اقتصادی و ایمن بین سکسیونر ساده و دژنکتور استفاده می‌شود.

تفاوت سکسیونر معمولی و سکسیونر قابل قطع زیر بار

مهم‌ترین تفاوت این دو تجهیز در قابلیت قطع جریان است:
سکسیونر معمولی:
فقط برای جداسازی مدار بدون بار
قطع زیر بار ممنوع و خطرناک
نقش ایمنی در تعمیرات
سکسیونر قابل قطع زیر بار (LBS):
قابلیت قطع جریان نامی مدار
ایمن‌تر در بهره‌برداری
مناسب شبکه‌هایی با قطع و وصل مکرر
به همین دلیل، در شبکه‌هایی که نیاز به مانور وجود دارد، سکسیونر ساده عملاً پاسخ‌گو نیست.

LBS چه تفاوتی با دژنکتور دارد؟

در نگاه اول ممکن است LBS و دژنکتور مشابه به نظر برسند، اما تفاوت آن‌ها اساسی است:
دژنکتور:
قادر به قطع جریان اتصال کوتاه
مجهز به رله‌های حفاظتی
عملکرد خودکار
هزینه بالا
LBS:
فقط قطع جریان بار
عدم حفاظت در برابر اتصال کوتاه
عملکرد دستی یا موتوردار
هزینه کمتر

در نتیجه، LBS جایگزین دژنکتور نیست، بلکه مکمل یا انتخابی اقتصادی برای شرایط خاص است.

ساختار و نحوه عملکرد Load Break Switch

LBS معمولاً به مکانیزمی مجهز است که در زمان قطع، قوس الکتریکی را کنترل و خاموش می‌کند. این کار بسته به نوع طراحی می‌تواند از طریق:

• محفظه خلأ
• گاز (مانند SF6)
• محفظه‌های قوس‌گیر ویژه

انجام شود. وجود این مکانیزم باعث می‌شود عملیات قطع زیر بار، بدون آسیب جدی به کنتاکت‌ها و بدون خطر برای اپراتور انجام شود.

سطح ولتاژ کاری سکسیونر قابل قطع زیر بار

سکسیونرهای قابل قطع زیر بار معمولاً در محدوده:

1 تا 36 کیلوولت

به‌کار می‌روند و در شبکه‌های:

• 11 کیلوولت
• 20 کیلوولت
• 33 کیلوولت

بسیار رایج هستند. در ایران، بیشترین کاربرد آن‌ها در شبکه‌های توزیع 20 کیلوولت دیده می‌شود.

کاربردهای سکسیونر قابل قطع زیر بار

LBS در موقعیت‌هایی استفاده می‌شود که:

• نیاز به قطع و وصل مکرر وجود دارد
• حفاظت اتصال کوتاه توسط تجهیز دیگری تأمین شده
• استفاده از دژنکتور از نظر اقتصادی توجیه ندارد

نمونه کاربردها:

• فیدرهای توزیع برق
• پست‌های کمپکت
• شبکه‌های حلقوی (Ring Main Unit)
• ورودی و خروجی ترانسفورماتورها
• تابلوهای فشار متوسط شهری و صنعتی

مزایا و محدودیت‌های LBS

مزایا

• امکان قطع جریان زیر بار
• ساختار ساده‌تر نسبت به دژنکتور
• هزینه کمتر
• افزایش ایمنی بهره‌برداری
• مناسب شبکه‌های توزیع

محدودیت‌ها

• عدم قطع جریان اتصال کوتاه
• نیاز به فیوز یا حفاظت بالادست
• محدودیت در هماهنگی حفاظتی

جدول مقایسه سکسیونر، LBS و دژنکتور

چه زمانی استفاده از LBS بهترین انتخاب است؟

استفاده از سکسیونر قابل قطع زیر بار زمانی منطقی است که:

• شبکه نیاز به مانور داشته باشد
• حفاظت اتصال کوتاه از طریق فیوز یا دژنکتور بالادست انجام شود
  کاهش هزینه نسبت به دژنکتور اهمیت داشته باشد
• ایمنی اپراتور در اولویت باشد
• در چنین شرایطی، LBS بهترین نقطه تعادل بین ایمنی، عملکرد و هزینه است.

سوالات متداول

آیا LBS می‌تواند جای دژنکتور را بگیرد؟

خیر. LBS توان قطع جریان اتصال کوتاه را ندارد.

آیا LBS همان سکسیونر موتوردار است؟

خیر. تفاوت اصلی در وجود مکانیزم قطع قوس الکتریکی است.

 

ارتباط با تابلو برق فشار متوسط

سکسیونر قابل قطع زیر بار یکی از اجزای کلیدی در طراحی تابلو برق فشار متوسط (20 کیلوولت) است و نقش مهمی در بهره‌برداری ایمن و اقتصادی شبکه ایفا می‌کند. برای درک بهتر جایگاه آن، مطالعه راهنمای جامع تابلو برق فشار متوسط توصیه می‌شود.